Onderwijs op afstand - richtlijnen om het eigenaarschap van leerlingen te versterken

Door de sluiting van de scholen i.v.m. het coronavirus is de onderwijssector als geheel overgestapt op onderwijs op afstand. We leven en werken ineens online. Totaal digitaal door een virus. Wie had dat een half jaar geleden kunnen denken?

Afstandsonderwijs is een vorm van onderwijs waarbij de leerlingen niet fysiek aanwezig zijn om onderwijs te krijgen. In plaats daarvan wordt er gecommuniceerd tussen leraar en leerling op tijdstippen die zij zelf kiezen, bijvoorbeeld via e-mail of Google Classroom. Een andere mogelijkheid is dat er via hulpmiddelen gelijktijdig wordt gecommuniceerd, bijvoorbeeld door middel van Google Hangouts Meet. Scholen die met G-Suite for Education (en Chromebooks) werken kunnen snel aan de slag gaan met afstandsonderwijs.


Adviezen om het eigenaarschap van leerlingen te versterken
Welke adviezen kunnen we geven om het eigenaarschap van leerlingen te versterken bij ‘onderwijs op afstand’? Hoe kunnen we voor leerlingen een stimulerende en motiverende online leeromgeving ontwerpen? En kunnen we voor leerlingen meer taakbetrokkenheid en eigenaarschap bij het leren realiseren?

We gaan het eigenaarschap en de taakbetrokkenheid vergroten door de volgende vier stappen:

1 - Geef leerlingen het gevoel keuzes te hebben.

2 - Geef leerlingen het gevoel controle te hebben over het eigen leerproces.

3 - Geef leerling het gevoel zinvol bezig te zijn.

4 - Geef leerlingen het gevoel ergens goed in te zijn.

1 - Geef leerlingen het gevoel keuzes te hebben

Keuze	Plaats verschillenden leeractiviteiten waaruit leerlingen kunnen kiezen op basis van persoonlijke interesse, doelen en behoeften.
Op ieder moment te raadplegen	Plaats leer- en lesmateriaal (zoals (extra) bronnen, behandelde stof, verdiepingsstof, etc.), zodat leerlingen dat op ieder willekeurig moment kunnen raadplegen. Bied leerlingen de mogelijkheid de ‘look and feel’ (de gebruikersschil) van het online leerplatform zelf aan te passen.
Aanpassen gebruikersschil	Bied leerlingen de mogelijkheid de ‘look and feel’ (de gebruikersschil) van het online leerplatform zelf aan te passen.
Weinig externe druk	Zorg ervoor dat leerlingen weinig externe druk ervaren.
Geen deadlines.	Werk, als het niet nodig is, niet met (strikte) deadlines.
Geen verplichte leeractiviteiten	Bied liever geen verplichte (niet interessante) leeractiviteiten aan.
Meerdere varianten om uit te kiezen	Mocht u toch een verplichte leeractiviteit aanbieden, gebruik dan meerdere varianten zodat de leerling kan kiezen.
Niet dwingend, maar aanmoedigend	Gebruik taal dat door leerlingen niet gekenmerkt wordt als dwingend, maar als aanmoedigend.

2 - Geef leerlingen het gevoel controle te hebben over het eigen leerproces

Extra oefenmateriaal en proeftoetsen	Plaats (extra) oefenmateriaal en proeftoetsen.
Gestructureerde leeromgeving	Bied een duidelijk gestructureerde online leeromgeving.
Overzicht	Met overzicht waar de leerlingen gebleven is en wat er nog moet gebeuren.
Leervorderingen	Inzicht / overzicht van de leervorderingen.
Inleveren en feedback ontvangen	Bied de mogelijkheid om afgeronde leeractiviteiten via het online leerplatform in te laten leveren en te voorzien van feedback.
Hulp op maat	Bied (gewenste) hulp op maat.
Online planning maken	Bied de mogelijkheid om zelf een online planning te maken.
Vergelijken eigen prestatie met anderen	Bied de mogelijkheid om de eigen prestatie te vergelijken met dat van anderen.

3 - Geef leerling het gevoel zinvol bezig te zijn

Het nut van de leeractiviteit	Geef uitleg waarom iets (bijv. een leeractiviteit) nuttig is om te doen.
Wat en waarom.	Geef bij de geplaatste leeractiviteiten aan wat de leerling gaat leren en waarom.
(positieve) feedback	Geef (positieve) feedback op ingeleverde en afgeronde leeractiviteiten.
Persoonlijke interesse, doelen en behoefte	Plaats leeractiviteiten die aansluiten bij de persoonlijke interesse, doelen en behoefte van leerlingen.
Betekenisvolle leeractiviteiten	Plaats betekenisvolle leeractiviteiten.

4 - Geef leerlingen het gevoel ergens goed in te zijn

Aansluiten bij ontwikkeling en niveau	Plaats leeractiviteiten die aansluiten bij de ontwikkeling en niveau van de individuele leerling.
Gestructureerde leeromgeving.	Plaats de leeractiviteiten in een gestructureerde leeromgeving.
Duidelijke en gedetailleerde informatie	Verstrek duidelijke, expliciete en gedetailleerde informatie.
Positieve feedback.	Voorzie leerlingen van positieve feedback.
Eenvoudige en gebruiksvriendelijke interface	Zorg voor een gebruiksvriendelijke interface met een korte aanleertijd, zodat leerlingen het werken met de online leerplatform als eenvoudig ervaren:
Goed georganiseerd schermontwerp	Zorg voor een goed georganiseerd schermontwerp.
Consistent schermontwerp	Zorg voor een consistent schermontwerp.
Overzicht waar leerling is gebleven	Zorg ervoor dat een leerling direct ziet waar hij is gebleven.
Zonder handleiding te gebruiken.	Iedere leerling moet het online leerplatform zonder handleiding kunnen gebruiken.

Een stimulerende en motiverende leeromgeving

Hoe kunnen we voor leerlingen een stimulerende en motiverende leeromgeving ontwerpen? En kunnen we voor leerlingen meer taakbetrokkenheid en eigenaarschap bij het leren realiseren.

Een omgeving waarin aan de drie basisbehoeften wordt tegemoet gekomen en een leerling zich competent kan voelen, het gevoel heeft keuzes te mogen maken en een goede relatie met de klas en leraar voelt.

Een drietal kenmerken van die omgeving blijken daarvoor essentieel:

1 - structuur,
2 - stimulering en ondersteuning van autonomie en
3 - betrokkenheid


(Skinner & Belmont, 1993; Reeve, 2002; Connell & Wellborn, 1991).

Voorbeelden van deze drie kenmerken zijn:

Structuur:	Informatie die een leerling krijgt over wat er van hem/haar wordt verwacht in een les.	Bijvoorbeeld door: -Te vertellen over hoe de les eruit ziet, -Vertellen welke leerstof aan bod komt, -Aan te geven wat er van leerlingen wordt verwacht, -Aan te geven hoe ze dat kunnen bereiken, -Werkwijzen die worden ingezet toe te lichten, -Duidelijke instructie/uitleg te geven en oplossingswijzen voor te doen, -Te checken wat leerlingen zelf al weten, -Leerlingen te laten reflecteren op wat ze hebben geleerd, -Zich responsief, vragend op te stellen naar leerlingen.
Stimuleren en ondersteunen van autonoom gedrag:	De mate waarin een leerling het gevoel heeft zelf keuzes te mogen maken en hierin te worden ondersteund.	Bijvoorbeeld door: -Leerlingen ruimte te geven opdrachten op hun eigen manier te maken, -Waar mogelijk aan te sluiten bij eigen interesses van leerlingen, -Een actieve leerhouding te stimuleren, -Leerlingen altijd (de mogelijkheid tot) ondersteuning te geven bij het uitvoeren van (zelf gekozen) opdrachten, -Leerlingen aan te moedigen in groepen naar eigen keuze te werken, -Leerlingen uit te nodigen kritisch en creatief na te denken over opdrachten,
Betrokkenheid:	Betrokkenheid op leerlingen tonen.	Bijvoorbeeld door: -Te laten merken het leuk te vinden aan alle leerlingen van de klas les te mogen geven, -Op de hoogte te zijn van bijzondere gebeurtenissen van leerlingen, -Te weten wat voor een leerling belangrijk is, -Interesses van leerlingen kennen, -Aandacht te hebben voor alle leerlingen in de klas, -Namen van leerlingen kennen, -Leerlingen te vertrouwen op hun inzet.

Docenten die hierin een goede balans weten te creëren en daarmee aan alle drie de basisbehoeften van leerlingen tegemoet komen zullen bij hun leerlingen meer taakbetrokkenheid en eigenaarschap bij het leren realiseren.