Leren sturen, remmen en schakelen

Een kind wordt niet geboren met een effectieve werkhouding, maar leert langzamerhand beter zijn gedrag, gedachten en emoties aan te sturen. Met andere woorden zelfsturing. Dit is de opbrengst van hersenfuncties die in de kindertijd volop in ontwikkeling zijn. Deze hersenfuncties worden ook wel 'executieve functies' genoemd. 

Met de onderstaande tien hints kun je leerlingen die moeite hebben om hun eigen gedrag te reguleren leren sturen, remmen en schakelen. De leerling leert daarbij om een stapje terug te doen om zichzelf en de situatie te overzien, om te bekijken hoe hij/zij een probleem kan aanpakken.

Benoem wat goed ging	Motiveer door te benoemen wat goed ging en door gerichte feedback te geven. Bijvoorbeeld: Wat goed dat je stopte met jouw gedrag toen de ander zei dat hij het niet meer leuk vond.
Hardop uitspreken	Zeg hoe een leerling iets moet aanpakken of moet onthouden. Doe het voor.
Heldere instructie	Geef duidelijke instructies en vraag na of de leerling het ook echt begrepen en onthouden heeft.
Zorg voor denktijd	Zorg voor voldoende denktijd. Veel leerlingen weten een antwoord wel als ze er rustig over na mogen denken.
Repeteer veel	Herhaal instructies en afspraken iedere keer, geef veranderingen duidelijk aan.
Reflecteer op gedrag	Door het gedrag te benoemen en de leerling zelf te laten verwoorden wat goed ging en wat niet, wat zijn gedrag oproept bij de ander en hoe het de volgende keer anders kan. Reflecteer ook op werkgedrag en taakaanpak. Hoe komt het dat je deze som helemaal goed uitgerekend hebt, wat heb je daar zelf voor gedaan?
Structureer opdrachten	Door leerlingen stap voor stap uit te leggen en de opdracht in kleinere stukken te verdelen. Structureer ook de lesdag. Het naar binnenkomen in het klaslokaal en het naar buiten gaan. Door vaste regels en goed klassenmanagement.
Visualiseer afspraken	Maak een stappenplan of een dagplanning met pictogrammen of tekst.
Varieer in werkvormen	Door soms klassikaal instructie te geven, maar leerlingen ook in tweetallen of viertallen te laten samenwerken. Door coöperatieve werkvormen in te zetten worden lessen gevarieerder.
Betrek de leerling bij het leren sturen, remmen en schakelen	Betrek de leerling bij het leren sturen, remmen en schakelen. Leer hem het zelf te doen.

Wanneer een leerling geen optimale werkhouding laat zien

Leerlingen hebben soms moeite met de werkhouding. Er kan sprake zijn van geringe aandacht, van verveling of van dagdromen in specifieke situaties. We zien soms een laag doorzettingsvermogen bij taken die niet de directe interesse hebben van de leerling. Soms zien we ook dat leerlingen die gemakkelijk afgeleid of ongeïnteresseerd zijn, een geringe motivatie hebben.

Om de werkhouding van deze leerlingen te verbeteren, is het belangrijk om goed te observeren wanneer deze problemen zich voor doen en tijdens welke soort activiteiten we dit gedrag zien.  Ook moet hierbij de moeilijkheidsgraad van de taak en de uitdagendheid van de taak in ogenschouw worden genomen.

Wanneer een leerling geen optimale werkhouding laat zien, kan er sprake zijn van:

Concentratieproblemen	Als de leerling moeite hebt zich te concentreren spreken we van concentratieproblemen.
Problemen bij het zelfstandig werken	Bij het zelfstandige werken kunnen op meerdere momenten problemen ontstaan. Bijvoorbeeld bij het opstarten, bij het doorwerken, een traag werktempo of problemen bij het stoppen.
Moeite met uitgestelde aandacht	Leerlingen die moeite hebben met uitgestelde aandacht zullen met regelmaat de docent opzoeken om vragen te stellen. De leerlingen kunnen niet het geduld opbrengen om rustig op hun plaats te blijven zitten en hun vinger op te steken.
Planningsproblemen en organisatieproblemen	Leerlingen hebben moeite met plannen en organiseren. Deze leerlingen missen het vermogen om op een systematische, efficiënte manier met huidige en toekomstgerichte taakeisen om te gaan.
Motivatieproblemen	Leerlingen hebben motivatieproblemen als zij niet of in geringe mate geïnteresseerd zijn in de onderwerpen die op school gepresenteerd worden, en de mate waarin ze het gevoel hebben dat ze in staat zijn die informatie aan te leren. De Bilde, Vansteenkiste en Lens (2011) definiëren motivatie als energie schenken aan, richting geven aan, volharding tonen en het vooropstellen van doelen.
Moeite met reflecteren	Reflecteren betekent dat een leerling nadenken over zijn/haar eigen ervaringen en gedrag. Het onderliggende idee om leerlingen te laten reflecteren is dat leerlingen leren van hun eigen gedrag. Dat ze in de toekomst ander gedrag vertonen dan in het verleden. Het is dus een manier waarmee we gedragsverandering proberen te bewerkstelligen.
Geen hulp vragen	Veel leerlingen maken zich er ‘schuldig’ aan: geen hulp vragen als ze iets lastig vinden. Ze zijn verlegen of ze verspillen veel tijd, omdat ze koste wat kost zelf de oplossing willen vinden. Deze leerlingen worden bijna onzichtbaar in de klas.