Zelfgestuurd leren

Zelfgestuurd leren houdt in dat de leerling zelfstandig en met zin voor verantwoordelijkheid de sturing voor de leerprocessen in handen neemt. Maar leren is niet vrijblijvend. Leerlingen moeten voortdurend waakhond spelen over hun eigen leerproces. Ze bewaken hun eigen leerproces en reflecteren over hun aanpak. “Ben ik goed bezig?” is een vraag die nooit veraf is.

Om zijn eigen leerproces te sturen moet een leerling beschikken over verschillende leerstrategieën. Metacognitieve kennis en vaardigheden, cognitieve vaardigheden, organisatie vaardigheden, motivatie  en zelfreflectie zijn daarbij de nieuwe ordewoorden. Het zelfregulerend leren c.q. het effectiever leren met leerstrategieën wordt uitgebreid beschreven in het boek ‘Effectiever leren met leerstrategieën’ van sociaal psycholoog Pieternel Dijkstra.

Leerlingen begeleiden is dus, net als opvoeden, geleidelijk loslaten en de leerling zelf controle geven over het leerproces. Zicht verwerven op de eigen competenties moet mogelijk worden in de leersituatie.

Een leerling dient te beschikken over verschillende leerstrategieën om zijn eigen leerproces te sturen moet. Uit onderzoek blijkt namelijk dat leerlingen aanzienlijk beter presteren als ze leerstrategieën inzetten in hun leerproces. Leerstrategieën zijn concrete manieren van leren die leerlingen bewust kunnen inzetten om het leren zo soepel mogelijk te laten verlopen – ze leren hen ‘hoe’ ze moeten en kunnen leren. Leerstrategieën zet een leerling actief en bewust in. Denk bijvoorbeeld aan het plannen van een opdracht, het terugkijken op fouten en het verbinden van zelfbedachte voorbeelden aan de leerstof. Dat vereist allemaal een actieve, bewuste inspanning. Elke keer weer moet de leerling een afweging maken: Wat ga ik doen? Welke leerstrategie kan ik nu het best inzetten?

De vragen

De lijst van vragen is ingedeeld in vier categorieën;

A - motivatie,

B - zelfregulatie vooraf,

C - zelfregulatie tijdens het

D - leerproces en zelfregulatie na het leerproces.

A - Motivatie:

1	Ik vind het belangrijk dat ik tijdens de les steeds beter wordt in bepaalde opdrachten.
2	Ik vind het belangrijk dat ik goed kan presteren tijdens de les.
3	Ik vind het belangrijk om tijdens de les zoveel mogelijk dingen te leren.
4	Ik denk dat ik opdrachten tijdens de les succesvol kan maken.
5	Ik vind veel opdrachten tijdens de les leuk om te doen.
6	Wanneer een opdracht niet goed ging, wil ik het opnieuw proberen.
7	Ik heb er vertrouwen in dat ik mijn doelen voor de les kan bereiken.
8	Wanneer ik een opdracht tijdens de les niet leuk vind, doe ik wel goed mijn best.
9	Tijdens de les leer ik vaardigheden die ik buiten de les kan gebruiken.
10	Wanneer ik een opdracht niet leuk vind, probeer ik manieren te bedenken om het voor mezelf leuker te maken.

B - Zelfregulatie vooraf:

1	Voor ik een opdracht ga maken, denk ik na over wat mijn doel voor die opdracht is.
2	Voor ik een opdracht ga maken, denk ik na over hoe ik het ga doen.
3	Voor ik een opdracht ga doen, denk ik na over wat ik al over die opdracht  weet en wat ik al kan.
4	Voor ik een opdracht ga maken, denk ik na over de stappen die ik ga nemen om mijn doel te halen.
5	Voor ik een opdracht ga maken, denk ik na over wat de vorige keer dat ik die opdracht deed minder goed ging.

C - Zelfregulatie tijdens het leerproces:

1	Terwijl ik met een opdracht bezig ben, denk ik na over hoe goed ik het doe.
2	Als ik terwijl ik met een opdracht bezig ben en merk dat het niet lukt, denk ik na over hoe ik die opdracht anders kan doen.
	Terwijl ik met een opdracht bezig ben, concentreer ik me helemaal.
3	Terwijl ik met een opdracht bezig ben, denk ik na over wat ik nog moet doen om mijn doel te halen.
4	Terwijl ik met een opdracht bezig ben, controleer ik of ik die goed uitvoer.
5	Terwijl ik met een opdracht bezig ben, probeer ik een beeld te vormen van de lesstof.
6	Terwijl ik met een opdracht bezig ben, benoem ik in mijn hoofd de stappen die ik moet nemen om de opdracht te maken.
7	Terwijl ik met een opdracht bezig ben, probeer ik uit te vinden waarom het goed of juist minder goed gaat.

D - Zelfregulatie na het leerproces:

1	Als ik nadat ik een opdracht gemaakt heb niet tevreden ben, denk ik na over hoe ik die opdracht de volgende keer anders kan doen.
2	Als het maken van een opdracht niet goed ging, denk ik na over hoe dat kwam.
3	Nadat ik een opdracht gemaakt heb, bepaal ik of ik tevreden ben.
4	Nadat ik een opdracht gemaakt heb, denk ik na over wat goed en wat minder goed ging.
5	Nadat ik een opdracht gemaakt heb, bekijk ik of ik mijn doel gehaald heb.

Bij elk van de vragen kan de leerlingen de volgende opties invullen; (1) bijna nooit, (2) soms, (3) vaak en (4) bijna altijd.

Leerstrategieën als motor achter betere schoolprestaties

Leerstrategieën zijn concrete manieren van leren die leerlingen bewust kunnen inzetten om het leren zo soepel mogelijk te laten verlopen – ze leren hen ‘hoe’ ze moeten en kunnen leren. Uit vele wetenschappelijke onderzoeken blijkt dat leerlingen aanzienlijk beter presteren als ze leerstrategieën inzetten in hun leerproces. Met name prestaties op het vlak van schrijven, rekenen, begrijpend lezen, wiskunde en natuurvakken (zoals biologie) verbeteren als leerlingen beter gebruikmaken van leerstrategieën.

Verwar leerstrategieën niet met studievaardigheden, die leerlingen vaak automatisch of onbewust uitvoeren. Studievaardigheden zijn bijvoorbeeld een kaart leren lezen of iets opzoeken op internet. In het begin kost dat wel moeite, maar naarmate leerlingen het vaker doen, gaat het steeds meer vanzelf. Leerstrategieën zet een leerling daarentegen actief en bewust in. Denk bijvoorbeeld aan het plannen van een opdracht, het terugkijken op fouten en het verbinden van zelfbedachte voorbeelden aan de leerstof. Dat vereist allemaal een actieve, bewuste inspanning. Elke keer weer moet de leerling een afweging maken: Wat ga ik doen? Welke leerstrategie kan ik nu het best inzetten?

Uit wetenschappelijk onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen blijkt dat er 14 leerstrategieën kunnen worden onderscheiden die allemaal bijdragen aan betere schoolprestaties (zie de onderstaande tabel).

Leerstrategie	Omschrijving
Overzien	Het inzetten van kennis over leren en hoe je dat het best kunt doen.
Jezelf kennen	Het inzetten van kennis je over jezelf hebt als het gaat om leren. Je hebt inzicht in je zwakke en sterke punten met betrekking tot school en weet hoe jij het best leert.
Vooruitkijken	Het plannen van leerwerk in termen van taken, tijd en prioriteiten.
Bijhouden	Het nagaan en bijhouden van de voortgang in het leren tijdens een leertaak.
Terugkijken	Het terugkijken op de leertaak en het leerproces en daaruit een conclusie of les trekken.
Herhalen	Het letterlijk herhalen van leerstof.
Verdiepen	Actief iets doen met de leerstof en erover nadenken.
Structureren	Het inperken en organiseren van informatie in de vorm van geschreven tekst of visuele weergaven.
Jezelf organiseren	Het in goede banen leiden van de eigen inspanningen ten behoeve van het leren.
Omgeving organiseren	Het creëren van een leeromgeving waarin optimaal geleerd kan worden.
Anderen organiseren	Het beïnvloeden van anderen zodat je van hen krijgt wat je nodig hebt om goed te kunnen leren.
Jezelf vertrouwen	Het hebben of krijgen van vertrouwen in het eigen kunnen om een leertaak tot een succes te brengen en dat zelfvertrouwen   gebruiken om jezelf te motiveren.
Het nut zien	Het verkrijgen van inzicht in de waarde van leerstof en dat gebruiken om jezelf te motiveren.
Jezelf motiveren	Het aanboren van de eigen (intrinsieke) motivatie voor leren.

Meer weten?

Wil je weten hoe je deze leerstrategieën kunt trainen en stimuleren bij leerlingen? Lees dan het boek: ‘Effectiever leren met leerstrategieën’ van sociaal psycholoog Pieternel Dijkstra (uitgeverij Boom, ISBN 9789089535269) en/of neem contact op met AOB-Compaz. Dr. Pieternel Dijkstra is sociaal psycholoog. Ze werkt als psycholoog, docent, wetenschappelijk onderzoeker, adviseur, lector en auteur. Zie www.pieterneldijkstra.nl

[ bron: http://www.aobcompaz.nl/4798 ]