Vijf principes voor goed functionerende teams

 Aan de basis van alle goed functionerende teams liggen vijf systemische principes:

1. Duidelijke doelen
2. Compleet team
3. Rolverdeling
4. Erkenning van de geschiedenis
5. Balans van geven en nemen

Een verdere uitwerking van deze vijf systemische principes:

1. Duidelijke doelen
Duidelijke doelen richting en inspiratie aan een team. Dit lijkt voor zich te spreken. Toch blijken er nog veel teams te zijn waarvoor het niet duidelijk is wat zij nu precies willen bereiken met elkaar. Het ontbreken van inspirerende doelen leidt tot een gebrek aan energie en inspiratie.

2. Compleet team
Net als in een sportteam zo hoort in ieder team een aantal functies vervuld te worden. Om iedere medewerkers goed tot hun recht te laten komen. Wanneer in teams de rollen niet goed bezet zijn, slagen medewerkers er zelden in om goed tot hun recht te komen.

3. Rolverdeling
De rollen dienen duidelijk verdeeld zijn en er is een juiste ordening van verantwoordelijkheden, anders ontstaat er disbalans. Bijvoorbeeld als de baas zich actief gaat bezighouden met de uitvoering of omgekeerd een medewerkster die beslissingen neemt waar zij eigenlijk niet voor bevoegd is. De afbakening van rollen, taken en verantwoordelijkheden zorgt voor duidelijkheid en overzicht. Een belangrijke taak voor het management is mensen te helpen om zich aan die kaders te houden.

4. Erkenning van de geschiedenis
Alles heeft een oorzaak en een gevolg. Dat geldt voor successen en voor tegenslagen binnen een organisatie. Nu hebben organisaties doorgaans weinig moeite om hun successen te erkennen. Bij tegenslagen ligt dat helaas anders. En wanneer die ‘onder het tapijt’ worden geschoven haalt dat goede energie uit de betrokken medewerkers. Pas wanneer er duidelijkheid wordt geschapen over de oorzaken kan het team weer verder.

5. Balans van geven en nemen
In ieder team komen teamleden iets halen en iets brengen. In energieke, goed functionerende teams is dat in evenwicht. Idealiter gaan teamleden met net zoveel energie naar huis aan het einde van de dag als waarmee zij begonnen zijn. Wanneer teamleden teveel (energie) geven en onvoldoende terugkrijgen, ontstaan symptomen als oververmoeidheid of stress. Ook deze facetten dienen duidelijk verdeeld zijn, anders ontstaat er disbalans.

Lesson Study

Lesson study is een vorm van teamleren. Teamleden werken daarin samen door stelselmatig te werken aan het verbeteren, vernieuwen en/ of verder ontwikkelen van het onderwijs. Lesson Study is een expliciete werkwijze, waarbij docenten samenwerken aan het planmatig ontwerpen en uitvoeren van een les, waarbij het leren van de eigen leerlingen centraal staat. Volgens onderzoek is Lesson Study en het leren van en met collega’s  is zeer effectief.

Lesson study kent de volgende stappen:

1	Oriëntatie op het thema	De Lesson Study-cyclus start met een oriëntatie op het thema en het bepalen van het doel via bijvoorbeeld literatuurstudie, inventarisatie van good practices, exploratie van de praktijktheorie van deelnemende docenten of van expertdocenten.
2	Les ontwerpen	In deze fase wordt een onderzoeksles ontworpen met een didactiek om alle leerlingen te bereiken.
3	Les uitvoeren	Deze les uitgevoerd door een teamlid. Andere teamleden observeren en verzamelen gegevens over onderwijzen en leren aan de hand van observaties, interviews, vragenlijsten, toets-analyses, enz.. De centrale vraag is de leerlingen betrokken worden? Wordt nieuwsgierigheid van de leerlingen geprikkeld? Leren de leerlingen ervan?
4	Les nabespreken	De les nabesproken en worden de verzamelde gegevens gezamenlijk geanalyseerd en de consequenties worden besproken.
5	Bijstellen	De les wordt zo nodig bijgesteld en opnieuw uitgevoerd.
6	Opbrengsten delen	In de laatste fase wordt vastgesteld wat geleerd is door leerlingen en docenten en worden de opbrengsten gedeeld.

De kern van het succes van Lesson Study zit in het samen ontwerpen van een les en in de uitvoering, waarbij alle betrokken collega’s live meekijken. Docenten analyseren op deze wijze kritisch en systematisch de leerprestaties van leerlingen en verbeteren zo hun vakdidactisch handelen.

Een Lesson Study-traject is bij uitstek geschikt om de vaardigheden van docenten als activeren, differentiëren en aandacht voor leerstrategieën verder te ontwikkelen.

De ‘power’ van Lesson Study zit in de volgende facetten:

Samenwerking	Een intensieve samenwerking en praktische uitwisseling tussen teamleden.
Verdieping	Verdieping en reflectie op de pedagogische en (vak)didactische kennis. De uitwisseling met collega’s en experts in de voorbereiding en nabespreking van de les biedt docenten nieuwe inzichten en reflectie op hun eigen lespraktijk.
Leerlinggerichtheid	Door Lesson Study ontstaat een nieuwe kijk op de leerling. Leerkrachten leren om te handelen op het leergedrag van leerlingen als een reactie op de instructie en leeractiviteiten.
Onderzoek	Een docententeam ontplooit door Lesson Study een onderzoekende houding. Leraren worden uitgedaagd om systematisch te werken aan de kwaliteitscirkel. Leraren stellen doelen op en bij, reflecteren samen op de lessen en de leerprocessen van de leerlingen en stellen de opbrengst voor het team vast.

‘If we always do what we’ve always done, we’ll only get what we’ve already got’ - Henry Ford

Succesfactoren voor een (h)echt team

Wil je de volgende stap maken in de ontwikkeling van je team? Dan kan het onderstaande model van Martijn Vroemen een belangrijke hefboom voor je team zijn.

Martijn Vroemen is auteur, consultant en de oprichter van Teamchange. In het wiel van Martijn Vroemen worden een zestal succesfactoren uitgelegd, de samenhang van deze zes factoren brengen een (h)echt team dichterbij.

Succesfactoren voor een (h)echt team:

	Succesfactoren	Toelichting	Resultaat
1	Heldere doelstellingen	Weten waarom het team bestaat.	Uitdaging
2	Gezamenlijke verantwoordelijkheid	Voelen dat je er samen voor staat.	Betrokkenheid
3	Open communicatie	Elkaar zonder dubbele bodems informeren wanneer nodig.	Duidelijkheid
4	Wederzijds respect	Elkaar vertrouwen en waarderen.	Diversiteit
5	Flexibel aanpassen	Inspelen op nieuwe mogelijkheden en bedreigingen creatief benaderen.	Ontwikkeling
6	Initiatief tonen	Ook ongevraagd met suggesties komen en meedenken.	Actie

In het onderstaande schema bespreken we de zestal succesfactoren, het gewenst en ongewenst gedrag, welke vragen dat je jezelf en je team kunt stellen en de mogelijke interventies:

Heldere en motiverende doelen Weten waarom het team bestaat. Resultaat: UITDAGING	Gewenst gedrag -eerst denken, dan doen -evalueren en toetsen -elkaar stimuleren tot beter Ongewenst gedrag -zomaar ergens beginnen -onduidelijke doelen stellen -geen terugkoppeling geven -verborgen agenda´s hanteren	Vragen -Zit er een visie achter de doelen? -Is er een diepere betekenis/zingeving? -Heeft elk individu een persoonlijk belang bij het teamdoel? -Zijn de doelen meetbaar gemaakt en vertaald in concreet gedrag?	Mogelijke interventies -De ontnuchterende vraag stellen: “vind je het zinvol wat je hier doet?” -Een leerling of ouder uitnodigen voor een toelichting -Individuele belangen uitwisselen (wat haal jíj uit dit team?)
Gezamenlijke verantwoordelijkheid Voelen dat je er samen voor staat. Resultaat: BETROKKENHEID	Gewenst gedrag -Iets van elkaar overnemen -iets voor elkaar over hebben -elkaar steunen in zware tijden -zorg tonen over het resultaat Ongewenst gedrag -de ander aan laten modderen -elkaar afvallen -ongeïnteresseerd zijn in elkaar -de schuld afschuiven	Vragen -Is men daadwerkelijk afhankelijk van elkaar? -Zitten er wel eens twee te kibbelen en de rest kijkt toe? -Kan iemand succes hebben terwijl het team faalt?	Mogelijke interventies -Laat mensen eens vertellen wat een ander doet -Zet het thema leiderschap op de agenda: wie trekt er aan de touwtjes? -Definieer met elkaar wat gezamenlijk succes is
Open communicatie Elkaar zonder dubbele bodems informeren wanneer nodig. Resultaat: DUIDELIJKHEID	Gewenst gedrag -elkaar volledig informeren -elkaar feedback geven -actief voor je mening uitkomen -eerlijk zijn Ongewenst gedrag -informatie achterhouden -problemen niet bespreken -vaag en onduidelijk zijn -roddelen en klagen over elkaar	Vragen -Is er feitelijk voldoende informatie op tijd beschikbaar voor iedereen? -Zijn teamleden transparant over wat ze doen? -Hoe is de feedback-cultuur? -Wordt er geroddeld/geklaagd?	Mogelijke interventies -Doe regelmatig een check-in met elkaar: hoe zitten we erbij? -Doe een feedback-oefening (of training). -Zorg dat er regelmatig contact mogelijk is: gebruik online tools en/of social media.
Respect voor verschillen Wederzijds respect, elkaar vertrouwen en waarderen. Resultaat: DIVERSITEIT	Gewenst gedrag -actief luisteren naar elkaar -de anderen erbij betrekken -je tolerant opstellen -ook je waardering uitspreken Ongewenst gedrag -lachen om fouten van anderen -zondebokken aanwijzen -anderen niet serieus nemen -je eigen mening opdringen	Vragen -Hoe is de samenstelling van het team? -Teamrollen, diversiteit… -Kent men elkaar? (een beetje meer dan elkaars naam?) -Hoe wordt er met tegenstellingen, kritiek en conflicten omgegaan?	Mogelijke interventies -Breng teamrollen in kaart en/of doe een ‘opstelling’ (sociogram) -Bespreek elkaars competenties en vaardigheden -Varieer bewust in samenwerkingsduo’s
Flexibel aanpassen Inspelen op nieuwe mogelijkheden en bedreigingen creatief benaderen. Resultaat: ONTWIKKELING	Gewenst gedrag -van fouten leren, evalueren -iets nieuws uitproberen -nieuwsgierig zijn -de waarde van elk idee zien Ongewenst gedrag -fouten verdoezelen -iets nieuws belachelijk maken -het oude steeds verdedigen -alsmaar terugkijken	Vragen -Is men op de hoogte van actuele ontwikkelingen? -Wat wordt er actief gedaan aan leren en ontwikkelen? -Vindt er evaluatie plaats? Van wat en hoe?	Mogelijke interventies -Brainstorming en creativiteitsoefeningen -Houd een ‘opruiming’ van overbodige afspraken -Geef onderzoeks-opdrachtjes die de blik naar buiten richten
Initiatief tonen Ongevraagd met suggesties komen en meedenken. Elkaar helpen uit eigen beweging. Nemen wij spontaan initiatief als we problemen waarnemen? Resultaat: ACTIE	Gewenst gedrag -vooruit kijken -ideeën uitspreken -voorstellen doen -verantwoord risico nemen Ongewenst gedrag -afwachten en afschuiven -anderen ontmoedigen -focus op belemmeringen -roekeloos handelen	Vragen -Zie je het team risico’s nemen? -Is er voldoende speelruimte? -Doet iedereen wel eens wat extra’s? -Hoe is het energieniveau? -Mag / moet je handelen met goedkeuring vooraf of achteraf?	Mogelijke interventies -Zet het thema invloed op de agenda: ervaart men dat voldoende? -Onderzoek of er voldoende waardering is voor genomen initiatief -Bespreek met elkaar welke kaders er zijn en dus welke speelruimte er is.

 Meer informatie op https://www.teamchange.nl/