Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan

Deze uitspraak van Pippi Langkous heeft u vast al eens ergens gelezen. Een mooi voorbeeld van een growth mindset.

Een growth mindset is het mooiste dat je leerlingen kunt meegeven. Dat vergroot de kansen van de leerlingen op succes. Als leerlingen leren belangrijk vinden, meer inzet tonen en verantwoordelijkheid nemen om zichzelf te ontwikkelen tot wie ze willen zijn, komt dat de leerlingen als hun docent ten goede. Niets zo fijn voor een docent als gemotiveerde leerlingen.

Growth mindset	Fixed mindset
Personen met een growth mindset gaan ervan uit dat je je eigen intelligentie kunt ontwikkelen door bij te leren. Willen graag bijleren en vinden het niet erg om te laten merken dat ze iets nog niet weten. Uitdagingen maken dat zij hard gaan werken en blijven doorzetten. Hierdoor voelen zij zich slim.	Personen met een fixed mindset hebben het idee dat intelligentie onveranderlijk is. Vinden het belangrijk om te laten zien dat ze slim zijn en willen ook graag zo overkomen. Vermijden daarom uitdagingen en willen graag alleen dat doen waarvan ze zeker weten dat ze het kunnen. Als iets moeilijk is, worden zij erg onzeker en angstig.

Prestatie en feedback - op welke wijze leerkrachten feedback geven

Carol Dweck is een Amerikaanse psychologe die onderzoek deed naar prestatie en feedback. In het onderzoek verdeelde ze leerlingen in twee groepen en legde hen een redelijk moeilijke opdracht voor.

Groep 1 – benadrukken van de prestatie	Groep 2 – benadrukken van het leerproces
Daarna gaf ze de ene groep als feedback: ‘Geweldig, je hebt een mooi cijfer, je moet hier wel erg goed in zijn.’	De andere groep kreeg als feedback: ‘Geweldig, je hebt een mooi cijfer, je moet wel hard gewerkt hebben.’
Toen ze daarna een opdracht mochten kiezen, sloegen leerlingen uit de eerste groep een nieuwe uitdaging af. Ze wilden niet het risico lopen dat hun talent in twijfel getrokken zou worden.	Van de leerlingen uit de tweede groep koos 90% procent voor een moeilijkere uitdaging waarvan ze konden leren.
Daarna gaf ze beide groepen moeilijkere opdrachten, die ze niet zo goed deden.
De eerste groep vond zichzelf niet zo slim meer en vond er niets meer aan. Na deze moeilijkere opdrachten kelderden hun cijfers, ook als ze eenvoudigere opdrachten kregen. Ze hadden het vertrouwen in hun talenten verloren.	De tweede groep vond het nog steeds leuk en hadden plezier in de moeilijkere opdrachten. Ze presteerden steeds beter.
Hiermee benadruk je de ‘fixed mindset’.	Hiermee benadruk je de ‘growth mindset’. Wel doen dus !!!

Het prijzen van talent heeft dus een negatief effect, terwijl het prijzen van inzet een positief effect heeft. Dit laat zien hoe belangrijk het is op welke wijze leerkrachten feedback geven.

Er zijn ook een aantal dingen die de docent beter niet kan doen. Kijk niet alleen naar het resultaat kijken, maar juist naar het proces. Zeg niet: ‘Wat ben je slim!’. Op het moment dat een poging of taak mislukt, denkt de leerling dan dat hij niet meer slim genoeg is. Het gaat om de inzet.

Verander je taal van een fixed mindset naar een growth mindset

Een growth mindset is het mooiste dat je leerlingen kunt meegeven. Dat vergroot de kansen van de leerlingen op succes. Als leerlingen leren belangrijk vinden, meer inzet tonen en verantwoordelijkheid nemen om zichzelf te ontwikkelen tot wie ze willen zijn, komt dat de leerlingen als hun docent ten goede. Niets zo fijn voor een docent als gemotiveerde leerlingen.

Fixed mindset	Growth mindset
Personen met een fixed mindset hebben het idee dat intelligentie onveranderlijk is. Vinden het belangrijk om te laten zien dat ze slim zijn en willen ook graag zo overkomen. Vermijden daarom uitdagingen en willen graag alleen dat doen waarvan ze zeker weten dat ze het kunnen. Als iets moeilijk is, worden zij erg onzeker en angstig.	Personen met een growth mindset gaan ervan uit dat je je eigen intelligentie kunt ontwikkelen door bij te leren. Willen graag bijleren en vinden het niet erg om te laten merken dat ze iets nog niet weten. Uitdagingen maken dat zij hard gaan werken en blijven doorzetten. Hierdoor voelen zij zich slim.

De growth mindset kan ook in de taal van de leerlingen en de docent terugkeren. Vaak gebruik je bijna onbewust een fixed mindset of een growth mindset in je spreekwoorden, gezegden en uitspraken.

Verander je taal en je feedback dus van een fixed mindset naar een growth mindset.

Naar een growth mindset in spreekwoorden, gezegden en uitspraken. Hoe doe je dat? Ben je jezelf bewust van de verschillende mindsets. Let maar eens op de onderstaande uitspraken.

Fixed mindset	Growth mindset
Ik heb een domme fout gemaakt.	Fouten helpen me verbeteren.
Het gaat me nooit lukken.	Ik ben op de goed weg.
Ik kan er toch niks aan doen.	Wat zie ik nu niet?
Het is wel mooi zo.	Is dit echt het beste dat ik kan?
Ik ben hier niet zo goed in.	Ik pas geleerde strategieën toe.
Ik geeft het op.	Ik blijf het proberen.
Ik zal nooit zo goed zijn als …	Ik wil net zo goed worden als …

De fixed mindset en de growth mindset zijn sterk verweven in onze cultuur. Kijk maar naar de lijst van de volgende spreekwoorden en gezegden:

Fixed mindset	Growth mindset
Dat is de aard van het beestje	Al doende leert men
De kop in het zand steken	Bergen kunnen verzetten
Aan mijn lijf geen polonaise	De dood of de gladiolen
De kous op de kop krijgen	De koe bij de horens pakken
De handdoek in de ring gooien	De kroon spannen
Je ergens met een jantje-van-leiden van afmaken	De laatste loodjes wegen het zwaarst
Met de Franse slag	De puntjes op de i zetten
Ergens als een berg tegen opzien	Door de zure appel heen bijten
Een zware dobber aan iets hebben	Driemaal is scheepsrecht
Er de kantjes vanaf lopen	Ergens een mouw aan passen
Nattevingerwerk	Ergens een puntje aan kunnen zuigen
Je gedeisd houden	Het koste wat het kost
Voor spek en bonen meedoen	In de roos schieten
Eieren voor zijn geld kiezen	Je moet het ijzer smeden als het heet is
De kruik gaat zo lang te water tot hij barst	Niet bij de pakken neerzitten
Dat gaat me boven de pet	Oefening baart kunst
Met kunst- en vliegwerk	Pal staan voor iets
Ergens met de pet naar gooien	Waar een wil is, is een weg

Carol Dweck responds to recent criticisms of growth mindset research

A growth mindset is the belief that intellectual abilities are not fixed, but can be developed. Do students who are taught a growth mindset earn higher grades and test scores?

Brooke Macnamara and her colleagues, who conducted a meta-analysis of growth mindset interventions, found that when students were taught a growth mindset, they showed significantly higher achievement. But Macnamara believes that the effects of these programs or interventions, while statistically significant, are too small to be practically meaningful.

My colleagues and I, along with educational evaluation experts, economists and the World Bank, disagree.

You’re probably thinking that of course I would say the effects of growth mindset intervention are meaningful since my research is what led to their creation.

Yet our disagreement with Macnamara rests on exactly what one considers to be a meaningful effect size for an educational intervention. An effect size is a way to standardize treatment benefits across very different outcomes, like test scores and grade point averages.

Macnamara states that the average or typical effect size for an educational intervention is .57. In the case of grade point averages, this would mean that students in a typical intervention group would have grades that are about .57 points higher than a control group on a 4.0 scale.

Effects on grades
Looking closely at this literature, however, we found that most of the studies that yielded this .57 effect size did not examine effects on actual grades and standardized test scores at all. They often looked at performance on a quiz given minutes after students were taught something.

The right comparisons for the growth mindset interventions are educational interventions that looked at effects on actual grades and major test scores. As the examples below show, an effect size of .20 for grades or test scores within a school year is about the best you can expect. This is true of even the most costly and comprehensive programs – and especially for adolescents, the age group for which most growth mindset interventions take place.

For example, smaller class sizes for all the elementary schools in a state had an effect size of .20. In fact, a whole year of school learning from grade 9 to grade 10 yields an effect size of about .20 across subjects, as measured by standardized tests. A whole year with a good teacher, as opposed to an average teacher, usually yields an effect size of about .20.

Based on a search of the What Works Clearinghouse, a government site that reviews high-quality research on educational interventions, there are almost no rigorously evaluated interventions with significant effects on high school students’ achievement. One of the most highly regarded of the few successful programs for high school students is a literacy program for at-risk 9th grade readers, with an effect size of .06 and a cost of almost US$2,000 per student.

Sue Dynarski, a leading educational economist, says that in real-world settings, an effect size of .20 is “a large effect.”

The effect size that Macnamara reports for growth mindset interventions is .19 for students at risk for low achievement – that is, for the students most in need of an academic boost. When you include students who are not at risk or are already high achievers, the effect size is .08 overall. These effects don’t look so small when you use the right comparisons. But there’s more.

Inexpensive and efficient
Many growth mindset interventions last about an hour and cost less than $1 per student. They are delivered directly to students and do not change anything about the teacher, classroom or school. And yet they provide a reasonable chunk of the effects delivered by more extensive and costly interventions, even many of the best-in-class school reforms – such as smaller classes or better teachers.

Direct-to-student interventions are just one way to address students’ mindsets. Colleagues at the University of Washington and Indiana University are now building a curriculum to help teachers implement growth mindset practices in their classrooms. This will take us closer to understanding the true potential of growth mindsets to enhance students’ learning.

Our interventions for students are available to educators at no cost. The teacher curriculum, when fully developed and fully tested, will be as well. It should be noted that I have no financial relationship with any entity that sells mindset-related products.

Approaches to cultivating a growth mindset are in their infancy. Much remains to be learned. In pursuit of this knowledge, my colleagues and I have just completed a nationwide study of mindset interventions, examining where they work best and how they can be made better. We believe the most exciting part of our scientific journey is just beginning.

Complimenten die het zelfvertrouwen versterken

Als je leerlingen wilt aanmoedigen om uitdagende taken te proberen, om door te zetten als het tegenzit, en om te leren van fouten, dan kunt u complimenten het best richten op het proces, niet op de persoon.

Gerichte feedback geven op het proces is goed voor het zelfvertrouwen van een leerlingen:

1. complimenteren met hoe de leerling aan zijn opdracht heeft gewerkt,

2. waardering uitspreken voor de goede werkhouding en

3. vragen hoe de leerling het voor elkaar heeft gekregen dat de opdracht goed is gelukt.

Het ene compliment is het andere niet. Niet alle complimenten geven leerlingen meer zelfvertrouwen. Sterker nog, sommige complimenten werken averechts.

Complimenten zijn gericht op het proces:

Complimenten zijn gericht op de persoon:

Hoe leerlingen tot een bepaalde uitkomst zijn gekomen, hoeveel moeite ze ergens voor hebben gedaan of welke strategieën ze hebben gebruikt. Voorbeelden zijn: -Wat heb je hard gewerkt! -Wat heb je goed nagedacht over deze oplossing! Deze complimenten geven leerlingen het idee dat ze hun vaardigheden kunnen ontwikkelen en verbeteren. Dit wordt een ‘growth mindset’ genoemd. Leerlingen met deze mindset zoeken naar uitdagende taken, omdat ze hiervan kunnen leren. Als de leerlingen een taak moeilijk vinden, blijven ze doorzetten tot het is gelukt. En als ze falen, dan denken ze: de volgende keer zal ik beter mijn best doen of zal ik het anders aanpakken.

Op de vaardigheden en talenten van leerlingen. Voorbeelden zijn: -Wat ben je slim! -Wat kun je goed rekenen! Deze complimenten geven leerlingen het idee dat hun vaardigheden vaststaan. Je kunt het, of je kunt het niet, en daar kun je niks aan veranderen. Dit wordt een ‘fixed mindset’ genoemd. Leerlingen met deze mindset durven geen uitdagende taken te doen, omdat ze bang zijn om te falen en erachter te komen dat ze iets niet zo goed kunnen. Als de leerlingen een taak moeilijk vinden, geven ze snel op, omdat ze denken dat ze het toch niet kunnen. En als ze falen, dan denken ze: ik kan het niet…

Als je leerlingen wilt aanmoedigen om uitdagende taken te proberen, om door te zetten als het tegenzit, en om te leren van fouten, dan kunt je complimenten het best richten op het proces, niet op de persoon.

Het ontwikkelen van een groeimindset

We kunnen leerlingen helpen bij het ontwikkelen van een groeimindset. Bedenk wel dat de overgang van een vaste naar een groeimindset niet eenvoudig is. Alles wat de leerling eerder het liefst vermeed, zoals uitdagingen aangaan, fouten maken en inspanningen leveren, moet hij nu ineens omarmen. Dat is best spannend en daarom kan een leerling hulp goed bij gebruiken.

Om deze hulp vorm te geven maken we gebruik van de volgende vijf stappen.

1. Focus op het proces

2. Focus op inspanning

3. Focus op groei

4. Focus op leren

5. Focus op het leren van fouten

1. Focus op het proces	Maak punten en resultaten minder belangrijk en richt je op het proces dat het kind doormaakt. Prijs doorzettingsvermogen, de aanpak van de leerling en zijn inzet. ‘Jammer dat je niet tevreden bent met die 6 voor dat vak op je rapport. Want kijk eens: je hebt een “goed” voor inzet! Ik ben hartstikke trots op je!’ Vraag de leerling regelmatig wat hij/zij geleerd heeft en laat hem/haar vertellen hoe hij/zij dat voor elkaar heeft gekregen.
2. Focus op inspanning	Maak de leerling duidelijk dat het er niet om gaat de beste, de snelste of de slimste te zijn, maar dat het gaat om de inspanning die je levert om iets te bereiken. Richt je complimenten op hard werken en  oefenen: ‘Als je net zo hard blijft oefenen als vandaag, dan zul je zien dat je dit muziekstuk steeds beter gaat spelen!’ Zorg ervoor dat de leerling op school lesstof krijgt die is afgestemd op zijn niveau, zodat hij dagelijks kan ervaren dat het leveren van inspanningen noodzakelijk is om verder te komen. Vertel waar jijzelf moeite voor hebt moeten doen en wat je daarmee hebt bereikt.
3. Focus op groei	Laat de leerling zien dat je gelooft in de groeimogelijkheden van talenten en intelligentie en laat de leerling zijn eigen groei ervaren: ‘Jammer dat je de toets niet hebt gehaald, maar kijk eens: vorige keer had je er 8 goed en nu 15! Zie je hoe je vooruit bent gegaan door extra hard te oefenen?’ Zorg dat de leerling zich niet vergelijkt met anderen, maar zich richt op het verbeteren van zichzelf en het behalen van zijn eigen doelen. En natuurlijk: ‘vier’ iedere vooruitgang die het kind boekt door hard te werken.
4. Focus op leren	Sta model voor ‘een leven lang leren’ en vertel de leerling hoe je jezelf steeds bent blijven ontwikkelen. Geef de leerling mogelijkheden om nieuwe dingen te leren, zonder dat hij/zij het gevoel heeft direct de beste te moeten zijn. Geef de leerling inzicht in de vaardigheden die hij/zij nog moet ontwikkelen (bijvoorbeeld zich concentreren of hulp durven vragen) en help hem/haar bij het aanleren hiervan.
5. Focus op het leren van fouten	Maak van fouten leermomenten. Laat de leerling zien dat ook jij geregeld fouten maakt en vertel wat je ervan hebt geleerd. Geef de leerling de kans om fouten te maken, dus ruim niet alle obstakels voor hem uit de weg. Help de leerling van een fout een leermoment te maken. Zoek samen op welke fouten de held (sporter, popster e.d.) van de leerling heeft gemaakt in zijn of haar carrière en ontdek hoe hij of zij daar beter van geworden is.

Natuurlijk kun je een leerling ook inzicht geven in de mindsettheorie van Carol Dweck. Vertel hem/haar op een begrijpelijke manier over de vaste en de groeimindset en de gevolgen daarvan. Je kunt hierbij gebruikmaken van de fictieve personages. Een fictieve personage heeft een vaste mindset en ziet overal problemen. De andere fictieve personage zet deze problemen om in kansen. Bespreek allerlei situaties met de leerling en laat hem verwoorden hoe ‘fixed mindset’ personage erop zou reageren en vooral: wat ‘growth mindset’ personage zou zeggen en doen. De leerling oefent zo het denken vanuit een groeimindset.

Een growth mindset – gesprek met een leerling

In een growth mindset – gesprek benadrukken we de realistische ontwikkeling van de leerling, het aangeleerde, zijn of haar prestaties, het gedrag en dat zonder er een label op te plakken. We bespreken dat fouten maken erbij hoort in het leerproces en dat een leerling zich kan doorontwikkelen.

Wel doen:	Niet doen:
We spreken over de ontwikkeling van de leerling.	We spreken over de stabiele kenmerken van de leerling.
Wij benadrukken het “aangeleerde”.	We praten over “aangeboren”.
We gebruiken werkwoorden zoals; worden, leren en doen.	We gebruiken het werkwoord zijn.
We vergelijken de leerling met zijn eigen prestaties.	We vergelijken een kind met andere kinderen.
We zijn realistisch.	We zijn overdreven.
We spreken over het gedrag van de leerling.	We spreken over de gehele persoon.
We zijn specifiek.	We zijn heel algemeen.
We spreken over inzet.	We spreken niet over de inzet van de leerling.
We geven de leerling geen label.	We geven de leerling een label.
We spreken over het proces.	We spreken over het “eindresultaat”.
Benadrukken dat fouten en tegenslagen erbij horen.	We benadrukken dat iets zonder fouten maken goed is.
Geven aan dat de leerling zich kan doorontwikkelen.	We geven in het gesprek aan dat de leerling er nu al is.

Hoe kun je een growth mindset ontwikkelen

Nog lang niet alles is duidelijk over hoe we leerlingen kunnen helpen een growth mindset te hebben. Vaak wordt alleen het korte termijn-effect gemeten. Hoe meer onderzoek beschikbaar komt, hoe beter we weten hoe we een growth mindset kunnen stimuleren.

Voor nu lijken de volgende suggesties de meest krachtige:

1. Inzet complimenteren	Door inzet en het proces (hoe ze hebben gewerkt) te complimenteren worden leerlingen meer intrinsiek gemotiveerd. Uit onderzoek blijkt zelfs een effect hiervan op lange termijn. Dr. Carol Dweck, die daar veel onderzoek naar heeft gedaan, zegt dat het goed is om te beginnen met informatie over het brein en hoe het brein zich ontwikkelt. Ze waarschuwt ook dat complimenten die betrekking hebben hoe slim of goed een leerling is, schadelijk kunnen zijn. Ze kunnen een fixed mindset stimuleren.  Een serie onderzoeken onder jonge kinderen liet zien dat complimenten over hun intelligentie er toe kunnen leiden dat ze sneller opgeven nadat ze een fout hebben gemaakt, ze minder lol hebben in wat ze doen en dat ze denken dat alleen leerlingen die minder slim zijn zich hoeven in te spannen voor leren.
2. Leren of concurreren	Veertig jaar geleden is er onderzoek gedaan naar hoe leerlingen naar toetsen kijken. Sommige leerlingen zagen het als een kans om te meten hoeveel ze geleerd hadden. Deze leerlingen zijn taak-georiënteerd. Anderen zagen het als een middel om zich met klasgenoten te kunnen vergelijken. Dit noemen we ego-georiënteerd. Dit inspireerde Dweck tot het doen van onderzoeken. Taak-georiënteerd wordt geassocieerd met meer motivatie, vertrouwen, zelfregulering, academisch niveau, minder faalangst. Het lijkt logisch om een mindset te stimuleren die is gericht op leren, ontwikkelen, verbeteren en niet op beter willen zijn dan anderen.
3.Metacognitieve strategieën	In een interview zei Dweck dat leerlingen vragen om door te zetten niet genoeg is om een growth mindset te stimuleren. Je kunt bijvoorbeeld metacognitieve vragen stellen, zoals ‘wat zou je anders kunnen doen?’. Dit helpt voorkomen dat leerlingen doorzetten en daarbij dezelfde fouten blijven maken.
4.Om feedback vragen	Mensen met een growth mindset vragen om feedback en hechten meer waarde aan feedback dan mensen met een fixed mindset. Voor mensen met een growth mindset zijn nieuwe ervaringen een kans om nieuwe dingen te leren, zichzelf te ontwikkelen en uit te dagen. Terwijl mensen met een fixed mindset  nieuwe dingen zien als een test om hun capaciteiten te toetsen. Feedback geven is goed, maar stimuleer vooral dat leerlingen om feedback vragen. Daardoor zullen ze het in de toekomst vaker vragen en dat heeft een positief effect op leren. Of het nu feedback is op iets is wat goed ging of niet goed ging.
5.Doorzettingsvermogen	De wil om door te zetten en tegenslagen te boven komen wordt vaak gezien als een belangrijke vaardigheid in het leven. Veel Olympisch kampioenen zijn echte doorzetters en benoemen het als een belangrijke succesfactor. Onderzoek toont aan dat mensen met een growth mindset langer doorzetten. In de Verenigde Staten komt onderzoek naar het effect van ‘grit’ (hiermee bedoelt men voor een langere periode doorzetten en vol passie gericht zijn op één doel) nog maar net van de grond, maar het wordt al gerelateerd aan succes op school, in hoger onderwijs, bij militaire training en aan succesvol zijn in het leven. Het is interessant om deze onderzoeken te blijven volgen.
6.Moeilijke taken kiezen	Voor mensen met een fixed mindset staat fouten maken gelijk aan minder slim zijn. Daardoor doen ze liever dingen die ze goed kunnen. Op de lange duur leidt dat tot slechter presteren. Iedereen maakt fouten, dat is onvermijdelijk. Door een leerling aan te moedigen om lastigere opdrachten te kiezen en het leren te verdiepen, stimuleer je een growth mindset. Een growth mindset kan helpen om meer moed te tonen en nieuwsgierig te zijn; een belangrijke eigenschap waarmee je veel kunt bereiken, meer dan alleen goede leerresultaten en uitblinken in sport.
7. Je eigen verwachtingen overtreffen	In een onderzoek werd deelnemers gevraagd om 4 kilometer zo hard te fietsen als ze konden. Daarna fietsten ze nog een keer, tegen een weergave van zichzelf met hun eerdere prestatie. Wat ze niet wisten was dat in die weergave hun eerdere prestatie nog wat opgevoerd was, dus sneller  dan ze werkelijk gereden hadden de eerste keer. Wat bleek? Deelnemers versloegen zichzelf in die tweede. De conclusie was dat mensen niet de beste voorspellers zijn van hun best mogelijke prestatie en dat ze hun eigen verwachtingen kunnen overstijgen.

Helpen bij het ontwikkelen van een groeimindset

We kunnen leerlingen helpen bij het ontwikkelen van een groeimindset. Bedenk wel dat de overgang van een vaste naar een groeimindset niet eenvoudig is. Alles wat de leerling eerder het liefst vermeed, zoals uitdagingen aangaan, fouten maken en inspanningen leveren, moet hij nu ineens omarmen. Dat is best spannend en daarom kan een leerling hulp goed bij gebruiken.

Om deze hulp vorm te geven maken we gebruik van de volgende vijf stappen.

1. Focus op het proces

2. Focus op inspanning

3. Focus op groei

4. Focus op leren

5. Focus op het leren van fouten

1. Focus op het proces	Maak punten en resultaten minder belangrijk en richt je op het proces dat het kind doormaakt. Prijs doorzettingsvermogen, de aanpak van de leerling en zijn inzet. ‘Jammer dat je niet tevreden bent met die 6 voor dat vak op je rapport. Want kijk eens: je hebt een “goed” voor inzet! Ik ben hartstikke trots op je!’ Vraag de leerling regelmatig wat hij/zij geleerd heeft en laat hem/haar vertellen hoe hij/zij dat voor elkaar heeft gekregen.
2. Focus op inspanning	Maak de leerling duidelijk dat het er niet om gaat de beste, de snelste of de slimste te zijn, maar dat het gaat om de inspanning die je levert om iets te bereiken. Richt je complimenten op hard werken en  oefenen: ‘Als je net zo hard blijft oefenen als vandaag, dan zul je zien dat je dit muziekstuk steeds beter gaat spelen!’ Zorg ervoor dat de leerling op school lesstof krijgt die is afgestemd op zijn niveau, zodat hij dagelijks kan ervaren dat het leveren van inspanningen noodzakelijk is om verder te komen. Vertel waar jijzelf moeite voor hebt moeten doen en wat je daarmee hebt bereikt.
3. Focus op groei	Laat de leerling zien dat je gelooft in de groeimogelijkheden van talenten en intelligentie en laat de leerling zijn eigen groei ervaren: ‘Jammer dat je de toets niet hebt gehaald, maar kijk eens: vorige keer had je er 8 goed en nu 15! Zie je hoe je vooruit bent gegaan door extra hard te oefenen?’ Zorg dat de leerling zich niet vergelijkt met anderen, maar zich richt op het verbeteren van zichzelf en het behalen van zijn eigen doelen. En natuurlijk: ‘vier’ iedere vooruitgang die het kind boekt door hard te werken.
4. Focus op leren	Sta model voor ‘een leven lang leren’ en vertel de leerling hoe je jezelf steeds bent blijven ontwikkelen. Geef de leerling mogelijkheden om nieuwe dingen te leren, zonder dat hij/zij het gevoel heeft direct de beste te moeten zijn. Geef de leerling inzicht in de vaardigheden die hij/zij nog moet ontwikkelen (bijvoorbeeld zich concentreren of hulp durven vragen) en help hem/haar bij het aanleren hiervan.
5. Focus op het leren van fouten	Maak van fouten leermomenten. Laat de leerling zien dat ook jij geregeld fouten maakt en vertel wat je ervan hebt geleerd. Geef de leerling de kans om fouten te maken, dus ruim niet alle obstakels voor hem uit de weg. Help de leerling van een fout een leermoment te maken. Zoek samen op welke fouten de held (sporter, popster e.d.) van de leerling heeft gemaakt in zijn of haar carrière en ontdek hoe hij of zij daar beter van geworden is.

Natuurlijk kun je een leerling ook inzicht geven in de mindsettheorie van Carol Dweck. Vertel hem/haar op een begrijpelijke manier over de vaste en de groeimindset en de gevolgen daarvan. Je kunt hierbij gebruikmaken van de fictieve personages. Een fictieve personage heeft een vaste mindset en ziet overal problemen. De andere fictieve personage zet deze problemen om in kansen. Bespreek allerlei situaties met de leerling en laat hem verwoorden hoe ‘fixed mindset’ personage erop zou reageren en vooral: wat ‘growth mindset’ personage zou zeggen en doen. De leerling oefent zo het denken vanuit een groeimindset.