Puberbrein

Hersenonderzoek heeft laten zien dat de vaardigheid om eigen gedrag te controleren en flexibel aan te passen aan een veranderende omgeving samenhangt met een graduele toename van activiteit in de frontale cortex. 

Verwerking van emoties in de evolutionair oude limbische hersengebieden, vertonen juist een piek in activiteit in de adolescentie. 

Dit heeft geleid tot een beter begrip van hoe adolescenten met risico’s omgaan, maar ook met sociaal gevoelige situaties, zoals in relaties met leeftijdgenoten.

Biesta - kwalificatie, socialisatie en subjectificatie

Gert Biesta (hoogleraar en onderwijspedagoog) stelt dat we voor goed onderwijs allereerst de vraag moeten stellen waartoe het dient.

Gert Biesta spreekt derhalve over drie doeldomeinen waaraan onderwijs aandacht dient te besteden.

Die zin en richting worden bepaald door drie doeldomeinen:

1 - kwalificatie,

2 - socialisatie en

3 - subjectificatie / subjectivering.

Kwalificatie	Onder kwalificatie verstaat Biesta het verwerven van kennis, vaardigheden en houdingen die mensen in staat stellen iets te doen, op een bepaalde manier te handelen. Bij kwalificatie gaat het erom dat leerlingen zich kennis, vaardigheden en competenties eigen maken die nodig zijn voor het kunnen participeren in de samenleving en het functioneren in het toekomstige beroepsleven.	Voorbeelden van kwalificatie zijn talrijk in het onderwijs: PTA’s, toetsweken, portfolio’s, competentieprofielen, rapporten, CITO-toetsen, SO’s, doorstroompercentages, kerndoelen, eindtermen en nog veel meer.
Socialisatie	In het domein van de socialisatie worden leerlingen voorbereid op hun leven als lid van een gemeenschap en maken ze kennis met tradities, omgangsvormen en praktijken. Die kunnen sociaal-politiek zijn, maar ook cultureel of professioneel. Leerlingen maken kennis met de normen en waarden van het grotere geheel, wat een samenleving kan zijn. Betrokkenheid en relatie staat voorop: er wordt niet alleen kennisgenomen van het grotere geheel, maar er wordt ook een beroep gedaan op de eigen verantwoordelijkheid van het individu om bewust de keuze te maken om te participeren. Hij wordt uitgenodigd zich niet alleen aan te passen aan de gemeenschap, maar deze ook kritisch te bezien en mede vorm te geven.	Voorbeelden van socialisatie in het onderwijs: Het onderwijs heeft als taak jonge mensen te leren respectvol met verschillen om te gaan en leren wat ons met elkaar verbindt. Leerlingen worden in het onderwijs (vanaf basis- tot het vervolgonderwijs) omgevormd tot betrokken burgers. Leerlingen dienen de basiswaarden van de democratische rechtstaat te kennen. Hieronder vallen onder meer: gelijkwaardigheid van individuen, vrijheid van geloof, vrijheid van meningsuiting en het recht op zelfbeschikking. Wellicht een vraag is of onvoldoende aandacht in het onderwijs aan socialisatie heeft geleid tot gebrekkig burgerschap?!
Subjectificatie	De essentie van subjectificatie / subjectivering is volgens Biesta een persoon vrij, volwassen en verantwoordelijk in de wereld te laten zijn. In het domein subjectificatie, staat de vorming van de persoon centraal en de ontwikkeling van zijn eigen identiteit en uniciteit, zijn autonomie en verantwoordelijkheid en het ontdekken van zijn drijfveren en passies. De vragen die daarbij de kern vormen, zijn: wie ben ik, wat kan ik en wie wil ik zijn.	Voorbeelden van subjectificatie in het onderwijs: Scholen in Nederland dienen leerlingen kennis te laten maken met vrijheid van meningsuiting, democratie, gelijkheid van mannen en vrouwen, genderdiversiteit en meer. Waar het bij subjectificatie om gaat is hoe een persoon is. Hoe gedraag ik mij ten opzichte van anderen, naar dieren, naar de omgeving en naar de wereld? Hoe kan een docent er voor zorgen dat een leerling zich ontwikkelt tot een mens met wenselijke sociale en persoonlijke eigenschappen? Door een leeromgeving te creëren waarin de leerling de ruimte krijgt om zichzelf te vormen in samenwerking met medeleerlingen en de docent. Dit kan een docent doen door ruimte te creëren voor de dialoog. De dialoog met de docent, maar ook met medeleerlingen. Interactie met anderen is van belang om te ontdekken wie je bent en hoe je met anderen om wil gaan.

Hoogbegaafdheid volgens het model van Duran - de hart- en hoofd-kenmerken

Hoogbegaafdheid volgens het model van Duran is gebaseerd op twee uitgangspunten:

1 - De persoonskenmerken, oftewel de hart-kenmerken

2 - De cognitieve kenmerken, oftewel de hoofd-kenmerken

Anders dan wat veelal gedacht wordt is hoogbegaafdheid dus veel meer dan enkel een hoog IQ.

Persoonskenmerken / de hart-kenmerken

Deze specifieke karaktereigenschappen, voortkomend uit de intensiteiten, worden bij alle hoogbegaafden terug gezien, maar bij iedere persoon natuurlijk in meer of mindere mate. De Engelse term voor intensiteiten (overexcitabillities) verwoordt vele malen beter de grote prikkelgevoeligheid van hoogbegaafden dan hoog-sensitiviteit, de term die hier eerder aan verbonden werd. Deze laatste term wordt nog steeds meestal in verband gebracht met hoogbegaafdheid maar is helaas niet toereikend. Een grote prikkelgevoeligheid betekent dat de hersencellen extra alert kunnen reageren op diverse prikkels met vijf eigenschappen als gevolg.

Er zijn vijf vormen van overexcitabilities: psychomotorisch (fysieke energieniveau), sensueel (zintuiglijke waarneming en beleving), intellectueel (activiteit van de geest), verbeelding (voorstellingsvermogen) en emotioneel (intensiteit van de emoties, hoog gevoeligheid).

Vijf vormen van overexcitabilities
Psychomotorisch / lichamelijk	Fysieke energieniveau vermogen om zeer energiek te zijn	De hulp aan deze leerlingen bestaat uit: -Ruimte geven voor fysieke en verbale activiteiten, voor, gedurende en na de schooltijd. -Ze hebben het nodig om te mogen bewegen, dus plan beweging in voor en na periodes van stilzitten. -Voor sommige kinderen is het fijn om een sport te beoefenen, maar niet voor elk kind. -Vertel ze regelmatig over de positieve aspecten van hun hoog gevoeligheid.
Sensueel	Zintuiglijke waarneming en beleving, zintuigelijke gevoeligheid	De hulp aan deze leerlingen bestaat uit: -Zorg waar mogelijk voor een omgeving met beperkte storing, die comfortabel en plezierig is en accepteer dat ze dat nodig hebben. -Leer ze om zelf keuzes te maken zodat ze verantwoordelijk worden voor het aanpassen van hun omgeving (binnen redelijke grenzen). -Geef ze voldoende tijd om te genieten van hun zintuigen. -Schep een omgeving waar genoeglijkheid en genieten is toegestaan. -Zorg voor geschikte gelegenheid om ze in het middelpunt van de belangstelling te plaatsen, door onverwacht aandacht te geven, of help ze aan een podium door een creatieve of dramatische productie met publiek. Zij voelen erkenning door het staan in de schijnwerpers -Vertel ze regelmatig over de positieve aspecten van hun hoog gevoeligheid.
Intellectueel	Activiteit van de geest, beeldende krachten, grote fantasie	De hulp aan deze leerlingen bestaat uit: -Laat zien hoe je antwoorden kunt vinden op vragen. Dit moedigt het kind aan om te voldoen aan zijn verlangen om te analyseren, synthetiseren en inzicht te verwerven. -Suggereer manieren om ethisch en maatschappelijke bezig te zijn vanuit morele en ethische kwesties. Dit geeft hen gelegenheid te tonen dat ze iets kunnen doen om te helpen, zelfs al is het op een beperkte manier, om problemen van de samenleving en de wereld aan te pakken. -Laat het kind duidelijk merken dat je liefde niet afhankelijk is van zijn prestaties.
Verbeelding	Voorstellingsvermogen, behoefte aan informatie	De hulp aan deze leerlingen bestaat uit: -Help hen om hun voorstellingsvermogen op een goede manier te gebruiken zodat ze hun vermogen tot leren en hun productiviteit kunnen verhogen. Mindmaps maken in plaats van gewone aantekeningen, gebruik van kleuren, plaatjes en dergelijke om organisatie aan te brengen in hun leerwerk. -Help ze om zich te realiseren dat ze de eigen fantasie kunnen reguleren. Ze hoeven zich niet mee te laten slepen door hun verbeeldingskracht als ze kunnen evalueren welke fantasieën voor of tegen henzelf werken. -Maak tijd en ruimte vrij voor fantasiespel met het kind, doe mee en heb plezier. -Help kinderen om hun ideeën vast te leggen, door het opschrijven van verhalen van het kind dat nog niet kan schrijven of door het samen bijhouden van een dagboek.
Emotioneel	Intensiteit van de emoties, hoog gevoeligheid, bijzonder sterke emoties, in alle vormen	De hulp aan deze leerlingen bestaat uit: -Accepteer alle gevoelens, ongeacht de intensiteit. Voor mensen die niet erg emotioneel zijn, klinkt dit nogal vreemd. Zij beschouwen deze uitingen als melodramatisch, lastig of kinderachtig. Maar als we de emotionele intensiteit accepteren en hen helpen met de problemen die daarmee kunnen ontstaan, bevorderen we een juist een gezonde groei. -Help ze om te anticiperen op fysieke en emotionele reacties en leer ze ermee om gaan. Soms weten ze niet wanneer ze zo overstuur raken dat ze hun controle verliezen. Als ze op hun eigen waarschuwingssignalen leren letten, zoals hoofdpijn, zweethanden of buikpijn, kunnen ze hun emoties beter in de gaten houden en worden ze er niet door overvallen. -Bereid kinderen voor op veranderingen in omgeving en op wisselingen bij verzorgers of leerkrachten, zodat het de ruimte heeft om aan die dingen te wennen. Door hun grotere gehechtheid aan verzorgers, leerkrachten en omgeving kost het moeite om die gehechtheid los te laten en een nieuwe verbinding aan te gaan. -Help ze onderscheid aanbrengen tussen emoties van anderen, die ze meevoelen, en authentieke emoties van zichzelf. Het verdriet van de ander hoeven ze niet helemaal mee te doorleven, medeleven is behulpzamer voor de ander en henzelf.

De cognitieve kenmerken / hoofd-kenmerken

Naast de hart-kenmerken zien we bij hoogbegaafden ook altijd een hoge intelligentie (hoog IQ). Het tweede onderdeel wordt echter ook weer vaak vergeten; het creatief denkvermogen. Dat betekent niet dat je in staat bent om goed te knutselen, maar dat je vooral sterk bent in creatief denken. Dus:

- veel vragen bedenken bij een onderwerp

- oplossingen verzinnen op een probleem

- associaties maken

- analyseren van situaties, problemen, dingen

Hoogbegaafdheid niet altijd zichtbaar

Daarmee is hoogbegaafdheid veel complexer in diagnostiek en in begeleiding dan je zou verwachten. Als er een aanleg is voor hoogbegaafdheid betekent dat nog niet dat die ook naar buiten zichtbaar is.

Er zijn allerlei factoren die van invloed kunnen zijn op deze aanleg, namelijk:

- interne factoren

- externe factoren

Interne factoren

Deze factoren zitten in de hoogbegaafde zelf en zorgen ervoor dat de talenten niet tot uiting komen:

Interne factoren	Intrinsieke motivatie	Dit is als je vanuit jezelf gemotiveerd bent om iets voor elkaar te krijgen of om iets nieuws te leren.
	Faalangst (vanuit mindset)	Faalangst is de angst om moeilijke dingen aan te gaan. Dit kan namelijk leiden tot fouten en dit geeft een bijzonder naar gevoel. Faalangst raakt bij hoogbegaafden direct aan het zelfbeeld.
	Taakgerichtheid/Concentratie	Moeite met concentratie werkt belemmerend op diverse gebieden. Bijvoorbeeld bij het volbrengen van een taak. Deze factor kan tevens verward worden met sterk associatief zijn.
	Doorzettingsvermogen	Het is van belang door te zetten bij uitdagingen, omdat je anders de taak niet zal volbrengen. Doorzettingsvermogen kost echter ook veel tijd en moeite, waardoor ene hoogbegaafde vooral bij oninteressante taken makkelijk afhaakt.
	Stressgevoeligheid	Stress is bij iedereen in meer of mindere mate aanwezig. Je kan het ook juist nodig hebben om te kunnen presteren, in de vorm van tijdsdruk. Sommige hoogbegaafden zijn echter extreem gevoelig voor stress waardoor ze erg snel belemmerd worden in hun functioneren. Denk hierbij aan werken onder tijdsdruk.
	Werk- en leerstrategieën	Taken aanpakken en volbrengen gaat het beste en snelste als je het volgens een handige strategie doet. Strategieën leer je door moeilijke taken aan te nemen en deze proberen te volbrengen. Het is dus van belang om échte uitdagingen te krijgen om strategieën aan te kunnen leren.
	Zelfbeeld	Een zelfbeeld is een beeld dat je over jezelf hebt gevormd in de loop van je leven. Het omschrijft hoe je over jezelf denkt, voelt, of wat je van jezelf verwacht. Net zo kan het gaan over hoe je denkt dat de wereld en de mensen om je heen jou zien en ervaren.

Externe factoren

Externe factoren	School	Een school die meedenkt, hoogbegaafdheid begrijpt of in ieder geval zijn uiterste best doet om Passend Onderwijs te bieden. Dat is alles wat een hoogbegaafde nodig heeft in de vroege ontwikkeling.
	Ouders	De steunende factor van ouders zit in het erkennen van de hoogbegaafdheid. Noem het beestje bij de naam en zoek samen naar de krachten in plaats van de belemmeringen.
	Vrienden	Peers, oftewel ontwikkelingsgelijken, kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan het zelfbeeld en de sociale omgang van hoogbegaafden.
	Mate van uitdagingen	De hoogbegaafde die uitgedaagd wordt op het meest passende niveau is in staat om zich zowel op het hoofd-gebied als op het hart-gebied zo compleet mogelijk te ontwikkelen. Dit mag nooit onderschat worden!
	Kritische levenservaringen	Een echtscheiding, een verhuizing, ziekte van een naaste, etc.. Al deze ontwikkelingen vormen een hoogbegaafde nog meer dan anderen. Vooral de grote gevoeligheid in combinatie met de hoge intelligentiezorgen ervoor dat de kritische levenservaringen een grote rol kunnen spelen.

De rol van de interne en externe factoren is erg groot. Tijdens diagnostiek, begeleiding en ondersteuning is het belangrijk om te kijken naar de invloed van de interne en externe factoren, voordat er verdere stappen genomen kunnen worden.

Competentie, relatie en autonomie

In de Self-Determination Theory (SDT) leggen Deci & Ryan uit dat er drie belangrijke pijlers zijn om tot intrinsieke motivatie te komen. Deze drie pijlers zijn competentie, relatie en autonomie. Immers ieder mens is gebouwd om zichzelf te ontwikkelen en heeft een natuurlijke behoefte aan relatie, autonomie en competentie.

Competentie 
Competentie gaat over het gevoel effectief te zijn in de voortdurende interactie in
de sociale omgeving en het ervaren van de mogelijkheid om de eigen capaciteiten te benutten. Het gaat hier dus niet om aangeleerd gedrag maar een gevoel
van vertrouwen in eigen capaciteit en acties.

Relatie 
Relatie betreft het gevoel verbonden te zijn met anderen, van zorgen en verzorgd
worden, van ergens toe behoren. Het gaat ook over een gevoel van veiligheid en
het hebben van een thuisbasis.

Autonomie 
Autonomie is de perceptie om het gedrag zelf te mogen bepalen, vanuit eigen
interesses en waarden. Het gaat om het gevoel de handen aan het stuur te hebben, ook al oefenen anderen daar invloed op uit. Autonomie moet dus niet verward worden met onafhankelijkheid.

Competentie Competentie gaat over het gevoel effectief te zijn in de voortdurende interactie in de sociale omgeving en het ervaren van de mogelijkheid om de eigen capaciteiten te benutten. Het gaat hier dus niet om aangeleerd gedrag maar een gevoel van vertrouwen in eigen capaciteit en acties.	Leerlingen willen laten zien wat zij kunnen en zichzelf als effectief ervaren. Dat vraagt uitdaging. Dat kan alleen als het onderwijs is afgestemd op de mogelijkheden en (basis) behoeften van de leerling. Niet opletten, niet meedoen, onderpresteren, niet durven, het zijn vaak tekenen van afstemmingsproblemen. Een leerkracht die de ontwikkeling van haar leerlingen serieus neemt, biedt de leerling ruimte om passende leerdoelen voor zichzelf te formuleren en voor hem haalbare resultaten te boeken. Een combinatie van hoge (en reële) verwachtingen en beschikbaarheid voor hulp en ondersteuning, zijn een goede basis voor het ontwikkelen van een gevoel van competentie.
Relatie Relatie betreft het gevoel verbonden te zijn met anderen, van zorgen en verzorgd worden, van ergens toe behoren. Het gaat ook over een gevoel van veiligheid en het hebben van een thuisbasis.	Leerlingen hebben behoefte aan relatie, zowel met hun leerkrachten als met andere kinderen. Ze willen het gevoel hebben erbij te horen, deel uit te maken van een gemeenschap. Hoewel in een gemeenschap conflicten zijn en men rekening moet houden met elkaar, voelt men zich er in principe veilig. Kinderen en volwassenen voelen zich gezamenlijk verantwoordelijk voor een goede sfeer en als het lastig is, kan de leerling rekenen op de steun van zijn leraar. In scholen hebben volwassenen veel invloed op de kwaliteit van de relaties. Niet door op de voorgrond te treden, maar juist door vanaf de zijlijn beschikbaar te zijn. Luisteren, vertrouwen bieden, optreden als het echt nodig is, uitnodigende omstandigheden creëren, het goede voorbeeld zijn, uitdagen en ondersteunen zijn belangrijke pedagogische voorwaarden voor het ontstaan van goede relaties.
Autonomie Autonomie is de perceptie om het gedrag zelf te mogen bepalen, vanuit eigen interesses en waarden. Het gaat om het gevoel de handen aan het stuur te hebben, ook al oefenen anderen daar invloed op uit. Autonomie moet dus niet verward worden met nafhankelijkheid.	Autonomie verwijst naar het gevoel onafhankelijk te zijn. Leerlingen willen het gevoel hebben de dingen zélf te kunnen doen. Zélf kunnen beslissen, zelf keuzes maken. Dat kan alleen in een omgeving waarin de eigenheid van de leerling gerespecteerd wordt. Een leerling is er voor zichzelf, niet voor zijn ouders of voor de school. Kinderen hebben al jong behoefte zich te onderscheiden, hun eigen keuzes te maken. Het pedagogische antwoord hierop is het bieden van veiligheid, ruimte, begeleiding en ondersteuning soms en het waarborgen van de verbondenheid met de ander. Individuele vrijheid is belangrijk en wordt gestimuleerd, maar altijd in  relatie met de ander en met behoud van diens vrijheid en jouw verantwoordelijkheid daarvoor. Autonomie verwijst altijd naar relatie.

Doeloriëntatie is een goede voorspeller van studiesucces

Uit onderzoek bij kinderen, adolescenten en studenten in traditioneel onderwijs blijkt doeloriëntatie een goede voorspeller van studiesucces (e.g. Van Yperen, Blaga, & Postmes, 2014; Wigfield & Cambria, 2010).

ARTIKEL: Liever jezelf verbeteren dan de ander verslaan

Doeloriëntatie houdt in dat mensen verschillende motieven kunnen hebben om een bepaald doel te bereiken (Dweck, 1986). 

Bij het stellen van leerdoelen kan men deze richten op zichzelf (‘mastery’ oriëntatie, gericht op het ontwikkelen van kennis en vaardigheden) of op anderen (‘performance’ oriëntatie, gericht op beter presteren dan anderen), waarbinnen men zich kan richten op het behalen/verkrijgen van succes (approach) dan wel op voorkomen van falen (Elliot & McGregor, 2001). 

Daarnaast kan men ook als oriëntatie hebben een doel te bereiken door zo min mogelijk inspanning te hoeven leveren (Harackiewicz, Durik, Barron, Linnenbrink-Garcia, & Tauer, 2008).

De structuur van doeloriëntaties

Waarde	Normatief (gericht op de ander)	Intrapersoonlijk (gericht op zelf)
Positief/succes	Prestatiestreefdoel (performance-approach) Doel: Beter presteren dan anderen Gedragingen: -Zelf effectiviteit laag	Leerstreefdoel (mastery-approach) Doel: Beheersen van de stof Gedragingen: -Zelf effectiviteit hoog -Veel strategieën bij het oplossen van een probleem
Negatief/falen	Prestatievermijddoel (performance-avoidance) Doel: Slechter presteren dan anderen vermijden Gedragingen: -Minder moeite doen bij falen -Zelf effectiviteit laag -Falen komt door gebrek aan vaardigheid	Leervermijddoel (mastery-avoidance) Doel: Niet beheersen van de stof vermijden Gedragingen: -Faalangst -Uitstelgedrag -Zelf effectiviteit hoog -Lage zelfstandigheid -Hogere emotionaliteit

Wat moet je doen om een verandering te laten slagen - Icek Ajzen

Icek Ajzen is een wereldberoemde psycholoog en expert op het gebied van veranderingen. 

De Theory of Planned Behavior van Icek Ajzen stelt dat bewust menselijk gedrag gestuurd wordt door drie soorten overwegingen:

1. Waar leidt dit gedrag toe?

'Behavioral Beliefs' zijn de overtuigingen die we hebben rond de resultaten van specifiek gedrag. Gezamenlijk vormen deze overtuigingen onze 'Attitude Toward the Behavior'.

2. Wat vinden anderen van dit gedrag?

'Normative Beliefs' zijn onze overtuigingen over de mening van belangrijke anderen over gedrag. Samen vormen ze de 'Social Norm'.

3. Kan ik dit ook echt?

'Control Beliefs' zijn onze overtuigingen over de vraag of we in staat zijn om bepaald gedrag ook in de praktijk te brengen.

Ben Tiggelaar vroeg aan de veranderpsycholoog Icek Ajzen wat hij ziet als belangrijkste oorzaak van het mislukken van veranderingen. Naast het zo concreet mogelijk formuleren van de verandering die je wilt zien, is ook het kunnen voordoen (of nadoen) van deze verandering van essentieel belang. Als jij het als leidinggevende niet kunt voordoen, kun je ook niet van het team verwachten dat ze het nadoen.

Icek Ajzen vraagt zich af wat je moet doen om een verandering te laten slagen? 
Het antwoord van Icek Ajzen is heel simpel: formuleer heel concreet het gedrag dat je wilt zien. Het werkt pas als je het kunt voordoen.

Maak het gedrag heel concreet door je de volgende vragen te stellen: 

- Wat doe je nu in het echt? 

- Kun je dat eens voordoen?

Potentialentfaltung an Schulen - Margret Rasfeld

Schule im Aufbruch ist eine Initiative, die Schulen darin unterstützt, ihre Schule hin zu einer Lernkultur der Potenzialentfaltung zu transformieren.

Margret Rasfeld ist Schulleiterin an der Evangelischen Schule Berlin, Autorin und Mitbegründerin der Initiative «Schule im Aufbruch». Sie plädiert dafür, dass Schulen zu Lernorten der Potenzialentfaltung werden, wo Kinder ihre individuellen Talente und Fähigkeiten erkennen und jeder sein Potenzial entfalten kann.

https://www.schule-im-aufbruch.de/